Tarihi fotoğraf galerisi

Gertruede BELL’in Arşivinde Midyat

Gertrude Bell, 1868-1926 yılları arasında yaşamış olan İngiliz arkeolog, yazar, şair, seyyah, dağcı ve de hepsinden önemlisi İngiliz İstihbarat Örgütü görevlisi olarak bir çok önemli rol üstlenmiş olan bir bayan. 14 Haziran 1868 tarihinde Durham County (İngiltere)’de dünyaya geldi. Ailesi sanayici bir aileydi. Eğitiminin ilk bölümünü evde aldıktan  sonra Londra’daki  okullarda eğitimini tamamladı. Bir bayan için alışıldık olmayan bir şeyi yaptı ( O yıllarda günümüzün çağdaş  Avrupasında bayanlar üniversiteye kabul edilmiyordu).  Oxford Üniversitesinde tarih eğitimi alan ilk bayan olmayı başardı. Yirmi yaşındayken, Oxford Üniversitesindeki eğitimini, ilk iki yılı okuyarak yarıda kesti ve ön lisans diploması aldı. İzleyen yıllarda Londra ve Yorkshire şehrinde kendini sosyal içerikli konulara adadı. 1897-1904 yılları arasında, yoğun bir şekilde Avrupa ve dünyanın farklı ülkelerine seyahatler yaptı. 1899-1904 yılları arasında İsviçre Alplerinin buzlu zirvesine tırmanarak dağcılık ününe kavuştu. 1899-1914 yılları arasında Ortadoğu’ya ( Türkiye, Mısır, Suriye, Irak, Filistin, İran gibi ülkelere) bir çok arkeolojik geziler düzenledi. Bunlara ilaveten Arapça ve Farsça konuşmayı öğrendi ve seyahatlerine ilişkin kitaplar yazdı. Yazdığı kitaplar arasında seyahat anılarını yazdığı Safar Nameh (1894), İranlı meşhur şair Hafız’ın şiirlerini ingilizceye çevirdiği Poems from the Divan of Hafiz (1897), Suriye gezilerine ait hatırlarını yazdığı The Desert and the Swon (1907), Türkiyede bulunan Bizans dönemine ait arkeolojik eserleri derlediği The Thousand and One Churches (1909), Türkiyeye yaptığı gezilere ait notları yazdığı Amurath to Amurath (1911), Ukhaidir cami ve sarayını anlattığı, The Palace and the Mosque of Ukhaidir(1914) isimli kitaplar gezileri boyunca yaptığı izlenimlere  dayanarak yazdığı kitaplardır.

Gertrude Bell, I. Dünya savaşı sırasında İngiliz İstihbarat Teşkilatının Arap Bürosu’nun merkezi olan Kahire şubesine atandı. Bu şubede Arapların Osmanlı İmparatorluğuna baş kaldırması ve isyan etmesinde önemli bilgileri İngiltere’ye yolladı. Ayrıca I. Dünya Savaşı boyunca İngiliz hükümetine, Ortadoğu’yu karış karış gezdiğinden dolayı bölgedeki sosyolojik yapı, su kaynakları ve demiryolu güzergahları hakkında sürekli bilgi verdi.

Bağdat ve Basra’da,  Mezopotamya Seferberlik Güçlerine katılarak Osmanlı İmportorluğuna karşı mücadele verdi. 1920 yılında İngiliz Yüksek Komisyonunun Ortadoğu Sekreterliğine atandı. İngiliz başbakanı Winston Churchil, 1921 yılında Irak sınırlarının çizilmesi ve yönetici seçiminin yapılması için çağırdığı 40 kişilik komisyonda tek bayan Gertrude Bell’di. Osmanlının bir parçası olan  Irak’ta Haşimi krallığının kurulmasını ve Kral I.Faysal’ın 1921’de Irak Kralı olmasında büyük roller üstlendi. Üstlendiği rollerin büyüklüğünden dolayı ’Irak’ın Taçsız Kraliçesi’ olarak anılmaktaydı. Aynı yıl Mezopotamya’da Sivil Yönetimin İncelenmesi (Review of the Civil Administration in Mesopotamia) isimli kitabını yayınladı.

1923-1926 yılları arasında Bağdad Arkeoloji Müzesini kurarak, Irak Eski Eserler Başkanlığı yaptı.Tüm parasını Irakta İngiliz Arkeoloji Enstitüsünün kurulması için bağışladı. Ölümünden bir yıl sonra, 1927 yılında mektupları (Letters of Gertrude Bell) iki cilt halinde yayınlandı.

Gerturde Bell ’in arşivinde 1600 tane çok detaylı mektup, 16 adet günlük defteri ve 1900-1918 yıllarında çekilmiş 7000’in üzerinde fotoğraf bulunmaktadır.

Midyat ve çevresine İlk gezisini 20-30 Mayıs 1909 tarihleri  arasında, İkinci gezisini ise 15-22 Nisan 1911 tarihlerinde gerçekleştirmiştir. Yöredeki tarihi eserlerin fotoğraflarını çok detaylı bir şekilde çekmiş, ayrıca bölgedeki yaşam şekli ve kendi hatırlarını yazdığı mektup ve günlüğünden oluşan yazıları bulunmaktadır.

Gertrude Bell’in Midyat, Köyleri (Hah, Arnas, Salhe, Der salib, Bakisyan vd.), Cizre, Hasankeyf, Dara ve Mardin’de çektiği fotoğraflarından derlediğim ve haftalarımı alan araştırmamı sizlerle paylaşmak istedim. Midyat ve çevresi ile ilgili yazı ve fotoğraflar ilk defa tarafımdan 2001 yılında Türkçeye çevrilerek Güney Hakimiyet gazetesinde yayınlanmıştır. Umarım tarihten gerekli olan dersleri alırız.

Abdurrahman Aksoy

Not: Fotoğraflar ve Günlüklere İnternet Üzerinden yayınlanan Newcastle Üniversitesi Gertrude Bell Arşivinden ulaşılmıştır.

YAPILMIŞ YORUMLAR